Strona Polonistów

Odwiedziło nas osób

PODSTAWA PROGRAMOWA

KSZTAŁCENIE W ZAKRESIE PODSTAWOWYM

Cele edukacyjne
1. Poznanie dzieł literackich wchodzących w skład dziedzictwa polskiej, europejskiej i światowej kultury.
2. Osiąganie dojrzałości intelektualnej, emocjonalnej i moralnej.
3. Kształtowanie tożsamości osobowej, narodowej i kulturowej.
4. Wzmacnianie wiary w swoje możliwości oraz poczucia odpowiedzialności za własny rozwój i samodzielne decyzje dotyczące dalszej nauki i wyboru zawodu.
5. Kształtowanie hierarchii wartości w oparciu o wybitne dzieła kultury.

Zadania szkoły
1. Rozbudzanie zainteresowań wybitnymi dziełami literatury i sztuki oraz tworzenie warunków sprzyjających pogłębionemu poznawaniu i przeżywaniu ich treści.
2. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kulturowe, w tradycję narodową i dziedzictwo kulturowe krajów europejskich; pomoc w rozpoznawaniu obecności tradycji we współczesnej kulturze.
3. Przybliżanie literatury współczesnej i ukazywanie jej miejsca w dzisiejszej kulturze.
4. Przygotowanie ucznia do świadomego i krytycznego odbioru dzieł kultury (także masowej).
5. Pomoc w kształtowaniu umiejętności interpretowania arcydzieł literackich i rozpoznawania ich w kontekście egzystencjalnym, aksjologicznym i historycznym; pomoc w rozpoznawaniu w nich wartości i ich hierarchizacji.
6. Pomoc w rozwijaniu sprawności komunikacyjnych stosownie do sytuacji; kształtowanie świadomości mocy języka i możliwości rozszerzania granic własnego świata poprzez język.
7. Wzbogacanie wiedzy o języku traktowanym jako historycznie rozwijający się system i jako wsparcie w podejmowaniu refleksji porządkującej obserwacje językowej praktyki.
8. Uczenie syntetyzowania i porządkowania poznanego materiału.
9. Pomoc w utrwalaniu nawyków samokształceniowych.
10. Wspomaganie rozwoju kultury językowej i uwrażliwianie na piękno mowy ojczystej.

Treści nauczania
1. Język jako zjawisko semiotyczne:
1) pojęcie znaku, rodzaje znaków,
2) podstawowe funkcje znaku językowego: komunikowanie, informowanie, ekspresja, impresja,
3) język jako system znakowy; mówiona i pisana wersja języka.

2. Budowa języka:
1) brzmieniowa warstwa języka i wypowiedzi,
2) sposoby wzbogacania zasobu leksykalnego (konstrukcje słowotwórcze, neologizmy, zapożyczenia),
3) zasób leksykalny i frazeologiczny języka; semantyczna i niesemantyczna wartość słowa,
4) budowa wypowiedzeń (zdań) i tekstów; leksykalna i składniowa spójność tekstu.

3. Wypowiedź językowa:
1) wypowiedzi monologowe i dialogowe,
2) podstawowe gatunki wypowiedzi językowych (przemówienie, referat, artykuł, dyskusja, negocjacje),
3) wartościowanie wypowiedzi językowych: poprawność, błąd językowy, prawdziwość - fałszywość, szczerość - kłamstwo, wartość estetyczna wypowiedzi,
4) etyka mówienia: uczciwość, agresja językowa, wulgarność, manipulacja językowa.

4. Retoryczne użycie języka:
1) werbalne i niewerbalne środki komunikacji,
2) retoryczne środki perswazji i ekspresji,
3) stosowność i skuteczność retoryczna,
4) retoryczny aspekt wieloznaczności słowa i wypowiedzi (homonimia, znaczenie nieostre, elipsa, anakolut, paradoks),
5) etykieta językowa.

5. Miejsce języka w społeczeństwie:
1) pochodzenie i rozwój języka; podstawowe zmiany historyczne w polszczyźnie,
2) społeczne i terytorialne zróżnicowanie języka: dialekt, gwara, żargon, zróżnicowanie pokoleniowe.

6. Stylowe odmiany języka:
1) style indywidualne i funkcjonalne (styl potoczny, artystyczny, publicystyczny, naukowy); podstawowe typy stylizacji (archaizacja, stylizacja potoczna, gwarowa),
2) stylowa stosowność wypowiedzi wobec sytuacji komunikacyjnej,
3) języki specjalistyczne i terminologia.

7. Pojęcia kultury:
1) dzieło literackie i jego wyróżniki,
2) kultura masowa i elitarna; pop-kultura i kultura wysoka,
3) społeczne środki przekazu (prasa, radio, telewizja, Internet),
4) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,
5) arcydzieło, kicz.

8. Tradycje literackie:
1) staropolska i oświeceniowa,
2) romantyczna i pozytywistyczna,
3) młodopolska i awangardowa,
4) konteksty biblijne i antyczne,
5) kontynuacje i nawiązania.

9. Proces historyczno - literacki:
1) gatunki i rodzaje literackie,
2) konwencja literacka i typowe dla niej środki artystyczne,
3) konteksty utworu: historyczne i biograficzne,
4) prąd artystyczny,
5) epoka, następstwo epok.

10. Tematy, motywy, wątki:
1) miłość, dom, rodzina, śmierć, droga, wędrówka, pielgrzymka itp.,
2) natura a cywilizacja; motywy franciszkańskie w kulturze.

11. Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne:
1) prawda, dobro, piękno,
2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,
3) sacrum i profanum,
4) wolność, odpowiedzialność, sprawiedliwość, tolerancja,
5) ojczyzna, mała ojczyzna,
6) naród, społeczeństwo.

Osiągnięcia

1. Słuchanie i mówienie:
1) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odróżnianie prośby od rozkazu, pytania od żądania, spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubaszności, prowokacji, aprobaty, negacji); sprawne wypowiadanie się ze świadomością intencji,
2) stosowanie zabiegów perswazyjnych wraz z rozpoznawaniem ich wartości (zwłaszcza odróżnianie szczerości od nieszczerości, prawdy od nieprawdy, podchwytliwości, eufemizmów, agresji, brutalności i wulgaryzmów w zachowaniach językowych),
3) sprawne i świadome posługiwanie się różnymi odmianami polszczyzny mówionej (zwłaszcza ogólną i potoczną) w zależności od sytuacji komunikacyjnej,
4) poprawne formułowanie pytań i odpowiedzi; rozpoznawanie pytań sugestywnych, źle postawionych, podchwytliwych, retorycznych,
5) operowanie bogatym repertuarem semantycznym i frazeologicznym w rozmaitych wypowiedziach,
6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji i negocjacjach; słuchanie wypowiedzi partnerów (dostrzeganie kontrowersji w dyskusji i negocjacjach),
7) aktywne i krytyczne słuchanie (z empatią, ze wspomaganiem, z korygowaniem, ze sprzeciwem) wystąpień publicznych; odróżnianie faktów od opinii.

2. Pisanie i redagowanie tekstów:
1) sprawne posługiwanie się różnymi odmianami polszczyzny w odmianie pisanej (zwłaszcza ogólnej i fachowej) w zależności od sytuacji komunikacyjnej,
2) komponowanie dłuższych, spójnych wypowiedzi; analiza tematu, układanie planów i konspektów; nadawanie tytułów i śródtytułów,
3) praca redakcyjna nad tekstem własnym i cudzym, w tym z użyciem edytora tekstu : poprawianie, adiustacja, podział na części składowe (rozdziały, paragrafy, akapity), wyróżnienia w tekście,
4) przekształcanie tekstu własnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,
5) eliminowanie niewłaściwego użycia środków powodujących niejednoznaczność wypowiedzi (homonimie, anakoluty, elipsy, paradoksy),
6) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów adresatywnych, etykiety językowej; pisanie życiorysu, listu intencyjnego i motywacyjnego,
7) wypowiadanie się w podstawowych (szkolnych) formach gatunkowych: rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu.

3. Czytanie:
1) rozumienie różnych kodów w przekazach kultury masowej,
2) odróżnianie cech swoistych i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych i popularnonaukowych, tekstów prasowych (informacja, komentarze, artykuły, reportaże, wystąpienia publiczne),
3) umiejętność czytania ze zrozumieniem dzieł literackich.

4. Odbiór dzieł sztuki:
1) w wymiarze interpretacyjnym:
a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troską o estetykę czytania, właściwą dykcję, akcent, intonację itd.,
b) recytacja z pamięci wybranych tekstów poetyckich,
c) stosowanie podstawowych pojęć z poetyki w analizie utworów literackich; pojmowanie działań analitycznych jako podstawy interpretacji; umiejętność przywołania właściwego kontekstu,
d) rozumienie tekstów o różnym stopniu komplikacji; odbiór znaczeń metaforycznych, rozpoznawanie aluzji literackich, toposów, symboli kulturowych,
e) odbiór i porównywanie różnych dzieł sztuki, rozumienie korespondencji sztuk,
2) w wymiarze historycznym:
a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romański, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyjny i inne),
b) wyjaśnianie powiązań czytanych utworów z historią cywilizacji (zwłaszcza Polski i Europy),
c) porównywanie utworów literackich (z różnych epok) o podobnych motywach,
d) dostrzeganie wartości charakterystycznych dla różnych epok,
e) rozpoznawanie przybliżonego czasu powstania utworów na podstawie obrazu kultury materialnej, obyczaju, konwencji, stylu i języka,
3) w wymiarze aksjologiczno - egzystencjalnym:
a) rozpoznawanie wartości i ich hierarchii w dziełach literackich: wskazywanie w literaturze i sztuce wartości aprobowanych przez siebie,
b) odróżnianie spontanicznych i osobistych przeżyć literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji i krytyce kodów odbioru; zrozumienie formacyjnych i terapeutycznych wartości czytanych dzieł dla pojedynczego czytelnika i wspólnoty pokoleniowej czy kulturowej.

5. Samokształcenie:
1) syntetyzowanie poznanego materiału: scalanie zebranych informacji w problemowe całości,
2) korzystanie z literatury fachowej: notowanie, relacjonowanie; opis bibliograficzny,
3) korzystanie z różnych źródeł informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, słowników, baz danych, nagrań magnetofonowych i magnetowidowych, Internetu).

KSZTAŁCENIE W ZAKRESIE ROZSZERZONYM

PRZEDMIOTY

JĘZYK POLSKI

Cele edukacyjne
1. Osiąganie przez uczniów dojrzałości emocjonalnej i moralnej.
2. Kształtowanie tożsamości osobowej, narodowej i kulturowej.
3. Zdobywanie dojrzałości intelektualnej przejawiającej się w świadomym korzystaniu z wiedzy językowej w aktach komunikacyjnych oraz z wiedzy o literaturze i kulturze w interpretacji dzieł literackich i w odbiorze tekstów kultury.
4. Pogłębianie samopoznania, odkrywanie i rozwój własnych zainteresowań i możliwości, rozumienie podstawowych metod poznawania i badania rzeczywistości.

Zadania szkoły
1. Pomoc w rozwijaniu sztuki interpretacji w rozszerzonych kontekstach historyczno - literackich, teoretyczno - literackich, filozoficznych.
2. Wskazywanie korespondencji różnych sztuk, interpretacje porównawcze.
3. Pomoc w samodzielnym poznawaniu różnych dziedzin humanistyki.
4. Uczenie syntetyzowania i porządkowania poznanego materiału według dyscyplin naukowych - językoznawstwa i literaturoznawstwa.
5. Rozwijanie twórczych uzdolnień ucznia - artystycznych lub naukowych - poprzez jego własną twórczość (np. pisarską, filmową albo drobne prace krytyczne i badawcze).
6. Wprowadzenie w technologię pracy umysłowej jako przygotowanie do egzaminu maturalnego i studiów wyższych

Treści nauczania

1. Język jako zjawisko semiotyczne:
1) językowy obraz świata,
2) kompetencja językowa i komunikacyjna,
3) model komunikacji językowej.

2. Budowa języka:
1) polszczyzna a inne języki; relacje historyczne i typologiczne,
2) przekład i tłumaczenie.

3. Wypowiedź językowa:
1) intencje komunikacyjne (illokucja),
2) performatywna (stanowiąca) funkcja wypowiedzi (ślubowanie, przysięga, teksty prawne),
3) gatunki pisanej i mówionej odmiany języka (esej, felieton, wywiad, kazanie).

4. Retoryczne użycie języka:
1) retoryka jako sztuka perswazji,
2) retoryczna organizacja tekstu; okres retoryczny,
3) podstawowe chwyty erystyczne.

5. Miejsce języka w społeczeństwie:
1) kontakty międzyjęzykowe, zapożyczenia,
2) społeczeństwa jedno- i wielojęzyczne.

6. Stylowe odmiany języka:
1) stylizacja biblijna,
2) środki stylistyczne a figury retoryczne,
3) rodzaje środków stylistycznych (w różnych odmianach języka),
4) swoistość wypowiedzi indywidualnej (idiolekt).

7. Pojęcia kultury:
1) kulturowe konteksty literatury,
2) różne formy przekazu utworów literackich: drukowane, ustne, ikoniczne; akustyczne, filmowe, audiowizualne,
3) obiegi kultury: kultura "niska" i kultura "wysoka".

8. Tradycja literacka:
1) dziedzictwo a tradycja literacka,
2) awangarda a postmodernizm,
3) intertekstualność.

9. Proces historyczno - literacki:
1) przemiany gatunku,
2) konwencjonalizm, epigonizm, oryginalność,
3) konteksty macierzyste utworu.

10. Tematy, motywy, wątki:
1) topos, np. ogrodu, raju, arkadii,
2) motyw artysty jako nauczyciela, kapłana, wieszcza, mędrca, błazna itp.

11. Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne:
1) etyka, estetyka,
2) filozofia a religia; metafizyka, mistyka,
3) nurty filozoficzne związane z omawianą tradycją literacką,
4) wartości uniwersalne.

Osiągnięcia

1. Słuchanie i mówienie:
1) próby wystąpień publicznych (np. przemawianie, prowadzenie zebrań, podsumowywanie dyskusji, wygłaszanie referatów, świadome posługiwanie się gestykulacją i mimiką),
2) skuteczne polemizowanie - rozpoznawanie manipulacji językowej.

2. Pisanie i redagowanie tekstów:
1) wypowiadanie się ze świadomością użycia wyznaczników gatunku: felietonu, eseju, artykułu popularnonaukowego, interpretacji porównawczej,
2) własne próby pisarskie (opowiadanie, tekst poetycki, dziennik, pamiętnik, scenariusz); próby stylizowania tekstów i posługiwania się pastiszem.

3. Czytanie:
1) czytanie ze zrozumieniem tekstów naukowych; sporządzanie notatek,
2) czytanie ze zrozumieniem tekstów filozoficznych (krótkich fragmentów).

4. Odbiór dzieł sztuki:
1) stosowanie w analizach utworów literackich pojęć z poetyki historycznej,
2) rozumienie przyjętej metodologii (Czego szukam w interpretacji utworu? Wartości? Odniesień do filozofii i sensu? Odniesień do życia i człowieka? Odniesień do biografii - autora i własnej? Odczytuję znaki i chcę zrozumieć strukturę artystyczną i estetykę dzieła?),
3) wskazywanie cech języka i charakterystycznych dla danej epoki literackiej oraz epoki historycznej w czytanych utworach,
4) dostrzeganie związków utworu ze sztuką, kulturą i filozofią epoki; interpretowanie dzieł w konwencjach gatunkowych i w konwencjach prądów artystycznych epoki,
5) rozpoznawanie znaków tradycji w kulturze współczesnej - w literaturze, filmie, teatrze,
6) odnajdywanie intertekstualnych powiązań w czytanych utworach.

5. Samokształcenie:
1) sporządzanie przypisów i zestawów bibliograficznych,
2) próby gromadzenia i przekazywania informacji: sporządzanie baz danych, zapisu komputerowego (także internetowego), nagrywania audio i wideo.