Uwagi do matury wewnętrznej z języka polskiego


1. Informacje, które wszyscy znają
- Egzamin z języka polskiego – część ustna należy do tzw. części wewnętrznej egzaminu materialnego, egzamin ten jest obowiązkowy, wszyscy zdają go na tym samym poziomie, oceniany jest przez przedmiotowy zespół egzaminacyjny. W komisji zasiadają 2 osoby: nauczyciel języka polskiego z tej szkoły, w której się uczyłeś, ale z którym nie miałeś lekcji, i nauczyciel z tego przedmiotu, ale z innej szkoły.
- egzamin składa się z 2 części:
- wypowiedzi zdającego na wybrany temat,
- rozmowy zdającego z egzaminatorem (dotyczącej prezentowanego tematu i bibliografii
- egzamin trwa ok. 25 minut (15 minut – prezentacja, 10 minut – rozmowa).

2. Ocenianie
- Maksymalnie za egzamin możesz otrzymać 20 punktów, z czego 5 za prezentację (3 – za sposób prezentowani a tematu, 2 – za kompozycję wypowiedzi), 7 – za rozmowę i 8 – za język – oceniany w obydwu częściach egzaminu. Egzamin jest zdany, jeśli otrzymasz 30%, czyli 7 punktów.
- Zwróć uwagę, że nawet najlepiej przygotowana prezentacja da ci niewiele punktów. Główny nacisk jest kładziony na rozmowę z komisją egzaminacyjną.

3. Zanim wejdziesz do sali egzaminacyjnej…
- na miesiąc przed egzaminem (ale nie przed swoim, tylko przed pierwszym dniem egzaminu rozpoczynającego się w Polsce) – przewodniczącemu Szkolnego Zespołu Egzaminacyjnego (jest nim najczęściej dyrektor szkoły) oddajesz bibliografię, na tydzień przed egzaminem oddajesz ramowy plan wypowiedzi.
- wraz z bibliografią (na tej samej kartce) oddajesz listę materiałów pomocniczych, które wykorzystasz na egzaminie. Mogą to być wywiad, cytaty, reprodukcje, pokaz multimedialny, itd.

4. Najtrudniejsza rzecz – wybór
- zastanów się, co cię naprawdę interesuje (zagadnienia literackie, kulturowe czy językowe)
- nie daj się nabrać na ładnie brzmiące sformułowania, ciekawe słówko w temacie, dokonaj jego starannej analizy,
- nie kieruj się wyborem dokonanym przez kolegów i koleżanki, pamiętaj, że regulamin dopuszcza sytuację, w której kilka osób wybierze ten sam temat. Należy jednak ściśle zastanowić się nad jego sensem, doborem materiału rzeczowego, wymyślić własną tezę lub inne podejście do tematu. Jeśli przed tobą do egzaminu podejdzie osoba znacznie lepsza od ciebie z takim samym tematem i materiałem rzeczowym, jesteś na straconej pozycji, ponieważ egzaminatorzy będą równać do lepszego.
- zapytaj nauczyciela, przedyskutuj z nim wybór, zastanów się, co jest twoim celem, co chcesz osiągnąć, na jakie idee chcesz zwrócić uwagę.
- obecnie ten etap masz już za sobą – wyboru miałeś dokonać do 30 września br. Pamiętaj jednak, że możesz zmienić temat (oraz inne elementy, składające się na twój egzamin) nie później jednak niż do lutego 2008 roku.

5. Przystępujesz do zbierania materiału
- szukaj spisu książek umieszczonych na końcu publikacji – zwracaj uwagę na przypisy – to dobre źródło naprowadzające na właściwy dobór tekstów w bibliografii przedmiotowej i podmiotowej,
- sporządzaj notatki według sprawdzonych i doskonalonych przez ciebie metod,
- załóż segregator (teczkę) na wszelkie materiały dotyczące prezentacji,
- oddzielaj opinie własne i cudzie, osobno (np. różnymi kolorami) oznaczaj bibliografię przedmiotową i podmiotową,
- zapisuj wszelkie adresy bibliograficzne związane z tematem twojej prezentacji – nigdy nie wiesz, co ci się może przydać,
- wyjdź od katalogu w sieci internetowej – pisz słowo-klucz i konsekwentnie podążaj tym tropem,
- zastosuj popularną metodę fiszek – 1 fiszka (karteczka) – jedna informacja.

6. Trudna sztuka - sporządzanie bibliografii
- pamiętaj, że bibliografię sporządza się według określonych norm i prawideł,
- w opisie bibliograficznym musi znaleźć się nazwisko i imię autora, tytuł, wydanie, miejsce wydania, nazwa wydawcy i rok wydania – dokładnie w tej kolejności,
- norma dopuszcza pewną dowolność, np. najpierw imię, potem nazwisko lub odwrotnie, musisz jednak konsekwentnie stosować dany zapis w całym opisie,
- w opisie bibliograficznym możesz umieścić też artykuły z prac zbiorowych i artykuły z czasopism – wtedy opis wygląda nieco inaczej,
- w artykule z pracy zbiorowej wskazujesz na imię i nazwisko autora, tytuł artykułu, tytuł dzieła, łącznik „w” 9może być w nawiasie kwadratowym), redaktora lub redaktorów całości pracy, tytuł, i dalej tak jak wyżej,
- w opisie bibliograficznym artykułu z czasopisma umieszczamy nazwisko i imię autora, tytuł artykułu, tytuł czasopisma (w cudzysłowiu lub kursywą), dokładną lokalizację (rok, numer, stronę).

7. Przyswajanie prezentacji
- tekst wystąpienia powinien dojrzewać powoli (jak ser) – ale nieustannie nad nim pracuj, myśl o nim, pomysły, które przyjdą ci do głowy w najbardziej nieoczekiwanych momentach, natychmiast wprowadzaj do tekstu – lepiej później dokonać selekcji, niż myśleć nerwowo, co by tu jeszcze dopisać,
- pamiętaj o limicie czasu – ale pamiętaj też o tym, że czas mierzony w domu ma inną wartość niż na egzaminie; musisz mianowicie uwzględnić sytuację stresu – kiedy będziesz mówić za szybko lub za wolno,
- najlepszym narzędziem mówcy jest konspekt – pracuj więc nad nim. Na początku może on mieć formę bardzo szczegółową, ale potem okroisz go do naprawdę niezbędnych treści,
- zapamiętuj podstawowe idee swojej prezentacji,
- staraj się wygłaszać mowę w całości – najlepiej głośno i wyraźnie,
UWAGA! Mechaniczne wyuczenie się na pamięć tekstu grozi zgubieniem wątku, deklamowanie nie ma też świeżości ani znamion języka mówionego!

8. Egzamin czyli wszystkie koty za płoty
- oddawaj stan swoich emocji w sposób wyrazisty,
- powtarzaj zasadnicze elementy swojej wypowiedzi,
- wracaj do punktu wyjścia, powtarzaj istotne twoim zdaniem wnioski i sentencje,
- personalizuj, czyli zwracaj się bezpośrednio do komisji, patrz na nich, nie uciekaj wzrokiem, używaj zwrotów typu: Szanowna Komisjo, Drodzy Państwo,
- pokazuj, demonstruj, wykorzystuj materiały pomocnicze. Jeśli już je przyniosłeś, a wcześniej przygotowałeś, to uczyń z nich atut, nie wnoś ich tylko po to, żeby stały w kącie. Pokaz multimedialny i inne materiały pomocnicze w większości cieszą komisję, gdyż przełamują nudę (z całym szacunkiem do twojej prezentacji) i uruchamiają kilka zmysłów, zaskocz czymś komisję, złam sztampę. Pamiętaj, że jesteś jednym z wielu zdających w danym dniu i masz prawo zrobić coś, co pozwoli ci zostać pozytywnie zapamiętany. Nie przesadzaj jednak: przerost formy nad treścią działać będzie zdecydowanie na twoją zgubę.

9. Strój – rzecz ważna - na koniec rzecz tylko na pozór nieistotna: pamiętaj, że 80% komunikatów odbieramy wzrokiem. Ubierz się więc tak, by nie prowokować egzaminatorów!

Grzegorz Zarzycki

[Źródło: Katarzyna Bocheńska, Egzamin ustny z języka polskiego, wyd. Centralna Komisja Egzaminacyjna, Warszawa 2005]