Przestrzen Polonistów

Wymagania edukacyjne
j. polski
klasa I

WIADOMOŚCI	UMIEJĘTNOŚCI
Na ocenę dopuszczająca uczeń potrafi:
- wymienić tytuły i autorów utworów literackich, wskazanych w aktualnym Informatorze maturalnym, - podać główne idee literatury starożytnej, średniowiecza, renesansu, baroku i oświecenia, - odtworzyć z pamięci definicje pojęć: mit, topos, motyw, antyk, Biblia, uniwersalizm, scholastyka, augustynizm, tomizm, franciszkanizm, humanizm, reformacja, kontrreformacja, - wskazać ramy chronologiczne epok literackich, przewidzianych w programie, - wykazać się znajomością nazw i pojęć gatunków literackich, reprezentatywnych dla omawianych epok, - wymienić i wskazać cechy wzorców osobowych epok: średniowiecza, renesansu, baroku i oświecenia, - zidentyfikować motywy mitologiczne w tekście literackim, - wymienić nazwy procesów językowych, które doprowadziły do ukształtowania języka polskiego, - określić pojęcie komunikatu językowego i aktu mowy, - określić funkcje języka, - wskazać różnice pomiędzy językiem mówionym i pisanym, - znać zjawisko języka jako systemu znaków, - wygłosić z pamięci tekst poetycki, fragment prozy.
Na ocenę dostateczną uczeń potrafi to, co na ocenę dopuszczającą i ponadto:
- podać cechy utworów: średniowiecznych, renesansowych, barokowych i oświeceniowych, - nazwać dwa nurty w poezji baroku, - streścić fragmenty lektury podstawowej, wątki lektur, - wskazać różne źródła kultury europejskiej, - wyjaśnić idee średniowieczne, renesansowe, barokowe i oświeceniowe, - wyjaśnić pojęcia, związane ze światopoglądem epoki oświecenia: racjonalizm, empiryzm, krytycyzm, sceptycyzm, wolterianizm, libertynizm, - zilustrować przykładem motywy mitologiczne i biblijne, średniowieczne, renesansowe, barokowe i oświeceniowe, - posługiwać się terminami, związanymi z kulturą antyku i literatura biblijną, - wyjaśnić definicję i istotę toposu, symbolu i alegorii, metafory, oksymoronu i inwersji, - znać gatunki literackie, reprezentatywne dla omawianych epok literackich, - wygłosić z pamięci przemówienie, - wskazać komponenty komunikatu językowego oraz rozpoznać funkcje tekstu językowego.	- powiązać fakty literackie omawianych epok z wydarzeniami historycznymi, - scharakteryzować średniowieczne, renesansowe i oświeceniowe wzorce osobowe, - scharakteryzować sylwetkę humanisty, obywatela i dworzanina, - określić związki literatury renesansu z antykiem, - scharakteryzować dwa nurty w literaturze baroku, - określić wizję świata i człowieka w literaturze epoki średniowiecza, renesansu i baroku, - znać rodowód współczesnej polszczyzny (od języka praindoeuropejskiego po współczesną polszczyznę), - znać zjawiska oboczności samogłoskowej i spółgłoskowej wyrazów, - posługiwać się następującymi formami wypowiedzi: opis, rozprawka, przemówienie, opowiadanie, streszczenie, charakterystyka, - wykazać i opisać charakterystyczne cechy językowe i stylistyczne w tekstach barokowych (np. koncept, porównanie, kontrast, antyteza, puenta) oraz w tekstach oświeceniowych (np. klasyczna precyzja języka, logika argumentacji, dydaktyzm, morał, ironia).
Na ocenę dobrą uczeń potrafi to, co na ocenę dostateczną i ponadto:
	- scharakteryzować antyk jako epokę kulturową, - wykazać funkcjonowanie motywów antycznych i biblijnych w literaturze współczesnej i utworach innych epok, - scharakteryzować idee filozoficzne omawianych epok, - porównywać różne dziedziny sztuki, - sklasyfikować i objaśnić funkcje środków stylistycznych, charakterystycznych dla danej epoki, - powiązać fakty literackie z nurtami filozoficznymi, - samodzielnie analizować typowe dla epoki teksty ze wskazaniem dominanty interpretacyjnej, - rozpoznawać różnice i podobieństwa w odczytywaniu, funkcjonowaniu motywów mitologicznych, biblijnych oraz toposów w literaturze różnych epok, - porównywać motywy filozofii stoickiej i epikurejskiej z wzorcami osobowymi humanizmu, - omówić cele i funkcje literatury omawianych epok, - określić zadania pisarzy poszczególnych epok, - rozumieć skutki procesów, zachodzących w dawnej polszczyźnie: wokalizacji, palatalizacji, przegłosu, - czytać ze zrozumieniem teksty staropolskie, - charakteryzować język tekstów staropolskich, - rozpoznawać funkcje języka w tekstach literackich i publicystycznych, - tworzyć konspekt wypowiedzi, - prowadzić dyskusję, odwołując się do argumentów opartych na doświadczeniu, wiedzy i emocjach, - znać cechy recenzji i wykorzystać je podczas tworzenia własnego tekstu krytycznego.
Na ocenę bardzo dobrą uczeń potrafi to, co na ocenę dobrą i ponadto:
	- wskazywać związki omawianych epok z kulturą powszechną na podstawie lektur oraz w trakcie samodzielnej pracy, - analizować, oceniać i syntezować zjawiska kulturowe poznanych w toku nauki epok, - ustalić konteksty filozoficzne, estetyczne i społeczno-polityczne oraz wykorzystać je w interpretacji utworu, - interpretować różne znaki kultury w poznawanych tekstach , - wskazać i uzasadnić funkcje tekstów językowych, - wskazać sposoby funkcjonowania motywów, toposów i wzorców osobowych w tekstach literackich, - scharakteryzować bohaterów literackich, obecnych w poznanych utworach, - rozpoznać w omawianych utworach treści uniwersalne, - wykorzystywać wiedzę z różnych źródeł w interpretacji utworów i faktów literackich, - analizować teksty literackie ze wskazaniem poznanych środków stylistycznych, - redagować własne teksty, - oceniać i wartościować teksty literackie i postawy bohaterów, - dowieść swojej racji w ocenie dzieł literackich, malarskich, filmowych, teatralnych, - zabrać konstruktywny głos w dyskusji, - dokonać parafrazy i korekty własnej pracy, - pogłębiać wiedzę o przeszłości języka, badając znaczenie związków frazeologicznych, - rozpoznawać we współczesnych tekstach konsekwencje procesów językowych, zachodzących w dawnej polszczyźnie, - jest uczestnikiem życia kulturalnego regionu, autorem ciekawych recenzji z imprez filmowych i teatralnych

Wymagania edukacyjne
j. polski
klasa II

WIADOMOŚCI UMIEJĘTNOŚCI

Na ocenę dopuszczająca uczeń potrafi:

- wymienić tytuły autorów utworów literackich wskazanych w aktualnym Informatorze maturalnym;
- wskazać ramy czasowe epok romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski;
- przedstawić główne fakty z życia i twórczości Adama Mickiewicza;
- znać pojęcia związane z kulturą epoki: romantyzm, ludowość, indywidualizm romantyczny, historyzm, mesjanizm, dekadentyzm, impresjonizm, ekspresjonizm, symbolizm, naturalizm, secesja;
- zidentyfikować symbol w tekście literackim, metaforę i obraz poetycki, antyestetyzm oraz dialektyzację i archaizację;
- wykazać się znajomością nazw i pojęć gatunków romantycznych, pozytywistycznych i młodopolskich;
- wygłosić z pamięci 2-3 utwory romantyczne, w tym fragm. Pana Tadeusza;
- znać pojęcia: wyrazu jako znaku językowego, synonimu, związku frazeologicznego, budowy słowotwórczej;
- wyliczyć odmiany języka ogólnopolskiego;
- nazwać błąd stylistyczny;
- wyliczyć stylistyczne środki językowe;
- wskazać cechy typowe dla postawy romantycznej, pozytywistycznej i młodopolskiej;
- odróżnić gatunki literackie epok romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski: balladę, dramat romantyczny, epopeję narodową, powieść poetycką, nowelę, opowiadanie, powieść realistyczną i modernistyczną, dramat symboliczny i naturalistyczny;
- wyjaśnić pojęcia związane z kulturą epoki romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski; -
-wyjaśnić pojęcia z poetyki historycznej: kategorii komizmu, ironii, synkretyzmu rodzajowo-gatunkowego, kategorii tragizmu, ironii romantycznej;
- wyjaśnić pojęcie treści i zakresu znaczeniowego wyrazu;
- rozróżnić odmiany języka ogólnopolskiego: mówioną i pisaną, potoczną, standardową i oficjalną, dialekty terytorialne;
- wyjaśnić pojęcia: styl artystyczny i funkcjonalny.
- określić cechy gatunków literackich romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski;
- kształtować własny tekst w sposób zamierzony pod względem jego spójności i kompozycji, uwidocznionej w zapisie graficznym;
- wypowiadać się w zróżnicowanych formach wypowiedzi (jak w klasach poprzednich) ze szczególną troska o spójność tekstu i uwidocznienie kompozycji w zapisie graficznym (akapity, podkreślenia itp.);
- określić główne idee romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski;
- porównać idee pozytywistyczne z cechami formacji romantycznej i młodopolskiej;
- scharakteryzować utwory będące ilustracją pozytywistycznych idei i młodopolskich izmów;
- porównać rożne dziedziny sztuki: literatury, malarstwa, teatru, filmu;
- scharakteryzować cechy językowe utworów literackich;- w tekstach gwarowych rozpoznać i nazwać zjawiska dialektyczne;
- analizować charakterystyczne dla epoki i autora teksty ze wskazaniem dominanty interpretacyjnej, napisać szkolną recenzję, poprawną kompozycyjnie.

Na ocenę dostateczną uczeń potrafi to, co na ocenę dopuszczającą i ponadto:

- wymienić cechy klasycyzmu, romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski;
-przedstawić główne fakty z życia i twórczości Juliusza Słowackiego;
-wymienić przedstawicieli romantyzmu europejskiego wskazanych przez program, pozytywizmu oraz Młodej Polski;
- wygłosić z pamięci 2-3 utwory poetyckie i fragmenty prozy;
-wykazać się znajomością nazw i pojęć gatunków romantycznych, pozytywistycznych i młodopolskich;
-wygłosić z pamięci 2-3 utwory romantyczne, w tym fragm. „Pana Tadeusza”;
-znać pojęcia: wyrazu jako znaku językowego, synonimu, związku frazeologicznego, budowy słowotwórczej;
-wyliczyć odmiany języka ogólnopolskiego;
- nazwać błąd stylistyczny;
- wyliczyć stylistyczne środki językowe;
- streścić wybrane wątki z lektur podstawowych;
- odróżnić gatunki literackie epoki romantyzmu: romantyzm, indywidualizm romantyczny, historyzm, ludowość, natura, miłość romantyczna, mesjanizm, egzotyzm, poezja narodowa;
- wyjaśnić idee pozytywizmu;
- wyróżnić cechy gatunków artystycznych: realizmu, naturalizmu, symbolizmu, dekadentyzmu, impresjonizmu, nadrealizmu, parnasizmu, secesji w konkretnych utworach literackich i innych tekstach kultury;
- odróżnić gatunki literackie romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski;
- wyjaśnić istotę symbolizmu, rozróżniać typy metafor;
- wyjaśnić zjawisko stylizacji językowej w utworach z kanonu;
- rozróżnić style funkcjonalne w tekstach;
- wskazać w literaturze przykłady poznanych środków stylistycznych;
- rozpoznać cytaty;
- rozróżnić typy synonimów;
- wyjaśnić funkcje frazeologizmów
- porównać romantyzm z pozytywizmem, wskazując cechy różnic;
- odnaleźć hasła i ideały romantyczne, pozytywistyczne i młodopolskie w utworach literackich;
- ustalić kontekst interpretacyjny utworu;- scharakteryzować bohatera romantycznego (na wybranym przykładzie);
- wskazać i opisać charakterystyczne cechy językowe i stylistyczne w tekstach romantycznych, pozytywistycznych i młodopolskich (np. nasycenie emocjonalne, „mowa uczuć”, funkcje metaforyki i obrazów poetyckich, opisy);
- określić cechy gatunkowe utworów literackich romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski;
- analizować znaki języka naturalnego (ze świadomością istnienia innych rodzajów znaków oddziałujących na człowieka i jego otoczenie) pod względem ich budowy słowotwórczej, znaczenia i nacechowania;
- sporządzić konspekt, notatkę, streszczenie opracowania popularnonaukowego;
- powiązać fakty literackie z wyraźniejszymi wydarzeniami historycznymi i społecznymi;
- scharakteryzować literackie wzorce osobowe w literaturze z kanonu lektur;
- wyzyskać własną notatkę, konspekt, streszczenie w dyskusji lub pracy pisemnej.

Na ocenę dobrą uczeń potrafi to, co na ocenę dostateczną i ponadto:

- przedstawić sylwetki twórców romantyzmu polskiego i europejskiego, pozytywizmu i Młodej Polski;
- wyjaśnić pojęcia: ironia romantyczna, mistycyzm, wiersz sylabotoniczny, autoironia;
- rozpoznać i wyjaśnić funkcje motywów antycznych i symboli biblijnych w poznanych utworach literackich;
- wyjaśnić istotę romantycznego rozumienia narodu i wolności;
- przedstawić romantyczne, pozytywistyczne i młodopolskie wzorce patriotyzmu;
- definiować wybrane wyrazy i pojęcia w tekstach oświeceniowych i romantycznych
- ustalać szerszy kontekst interpretacyjny utworu określając związki z uwarunkowaniami narodowymi i społecznymi oraz prądami umysłowymi epoki;
- interpretować poznane utwory w konwencjach gatunkowych i prądów artystycznych epoki;
- charakteryzować bohaterów literatury romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski, wyjaśniać ich artystyczne kreacje na tle epoki i w późniejszym odbiorze czytelników;
- wskazać cechy dramatu romantycznego w wybranym utworze;
- wskazać cechy epopei w „Panu Tadeuszu”;
- scharakteryzować różne zadania twórczości pisarzy romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski;
- scharakteryzować różne zadania poezji romantycznej i wcielenia poety romantycznego;
- wskazać w utworze literackim charakterystyczne znaki, motywy, symbole romantyczne;
- posługiwać się, świadomie i celowo, synonimami różnych typów oraz wyrazami i związkami wyrazowymi wartościującymi i nacechowanymi uczuciowo w formach wypowiedzi wskazanych przez program;
- porównać idee pozytywistyczne z cechami formacji romantycznej i młodopolskiej;
- scharakteryzować utwory będące ilustracją pozytywistycznych idei i młodopolskich idei i młodopolskich izmów;
- porównać różne dziedziny sztuki: literatury, malarstwa, teatru, filmu- scharakteryzować cechy językowe utworów literackich;
- w tekstach gwarowych rozpoznać i nazwać zjawiska dialektyczne;
- analizować dla epoki i autora teksty ze wskazaniem dominanty interpretacyjnej, napisać szkolną recenzję, poprawną kompozycyjnie;
- zabrać głos w dyskusji (z odwołaniem się do cytatu, utworu, wiedzy o epoce);
- rozwiązywać problemy postawione w toku pracy nad lekturą;
- ocenić bohaterów utworów literackich w kontekście epoki;
- gromadzić, porządkować i wykorzystywać w wypowiedziach ustnych i pisemnych materiały z różnych źródeł o literaturze i filmie czy innych ulubionych dzieł sztuki;
- napisać szkolny esej lub esej krytyczno-literacki.

Na ocenę bardzo dobrą uczeń potrafi to, co na ocenę dobrą i ponadto:

- podać przykłady wybitnych inscenizacji teatralnych, dramatów romantycznych i młodopolskich;
- przedstawić przykłady tradycji romantycznej, pozytywistycznej i młodopolskiej w utworze współczesnym (lub filmie);
- przedstawić ewolucję bohatera romantycznego;
- scharakteryzować bohatera pozytywistycznego i młodopolskiego.
- porównać bohaterów romantycznych i pozytywistycznych
- wskazać związki omawianych epok z kulturą powszechną w lekturach z kanonu podstawowego oraz poznanych w toku własnej, samodzielnej pracy
- ustalić konteksty filozoficzne i estetyczne oraz społeczno-polityczne i zastosować je w interpretacji utworu
- ocenić bohaterów romantycznych, pozytywistycznych i młodopolskich
- wyjaśnić artystyczne kreacje bohaterów romantycznych, pozytywistycznych i młodopolskich na tle epoki i późniejszym odbiorze czytelników
- dostrzec obecność różnych kultur w utworach romantycznych
- wykryć w utworach romantycznych, pozytywistycznych i młodopolskich treści uniwersalne
- dostrzec obecność tradycji romantycznej, pozytywistycznej i młodopolskiej w literaturze współczesnej (i w filmie)- określić funkcje metaforyki i obrazów poetyckich w utworach romantycznych i młodopolskich
- wykryć i określić funkcję występujących w utworach romantycznych znaków, symboli, motywów
- podjąć samodzielną próbę napisania eseju i recenzji teatralnej
- analizować, syntezować i oceniać zjawiska literackie i kulturowe, poznane w toku nauki w szkole, oceniać i wartościować poznane dzieła, uzasadniać swój sąd
- gromadzić, porządkować i wykorzystywać materiały z naukowych źródeł
- sporządzić bibliografię na zadany temat
- analizować teksty literackie i nieliterackie ze wskazaniem funkcji wykrytych środków stylistycznych
- analizować teksty dialektyczne
- interpretować różne teksty kultury
- napisać dojrzałą recenzję przedstawienia teatralnego lub filmu
- układać teksty własne w określonym stylu z wykorzystaniem różnych środków stylistycznych
- parafrazować tekst własny za pomocą doboru różnych środków językowych

Na ocenę celującą uczeń potrafi to, co na ocenę bardzo dobrą i ponadto ma na swoim koncie znaczące osiągnięcia w konkursach polonistycznych różnego typu (np. konkurs recytatorski, olimpiada przedmiotowa).
Uczeń oceniany jest na lekcjach języka polskiego systematycznie w ciągu całego okresu nauczania przy pomocy różnorodnych narzędzi pomiaru dydaktycznego. Przedmiotem oceny ucznia są:
- wypowiedzi ustne z bieżącego materiału
- wypowiedzi ustne na podstawie konspektu
- prace literackie klasowe typu maturalnego
- testy kompetencji czytelniczych
- sprawdziany wiadomości
- sprawdzian ortograficzny
- znajomość tekstów lekturowych (ustna i pisemna)
- recytacja tekstów
- prowadzenie zeszytu przedmiotowego (kontrola notatek)
- umiejętność pracy w zespole.
Oceny dokumentujące pracę na lekcji: testy, sprawdziany, wypracowania, kartkówki są wpisywane do dziennika kolorem czerwonym i mają wagę wyższą niż oceny potwierdzające pracę w domu. Obie kategorie składają się na ocenę semestralną i roczną. Uczeń ma prawo dwa razy w semestrze zgłosić nieprzygotowanie tzn.: brak zeszytu lub brak zadania domowego. Powinien o tym fakcie poinformować nauczyciela na początku lekcji, w trakcie czynności porządkowych. Ponadto uczeń nie będzie ukaranym oceną niedostateczną za jednorazowe nieprzyniesienie na lekcję podręcznika lub lektury, następna taka sytuacja skutkuje w wyżej wymieniony sposób. W przypadku nieobecności na wypracowaniu, teście lub sprawdzianie uczeń ma obowiązek ustalić z nauczycielem termin zaliczenia zaległej pracy (do trzech tygodni). Konsekwencją niepisania sprawdzianów i kartkówek z lektur jest zaliczenie materiału w formie odpowiedzi ustnej. Natomiast konsekwencją opuszczenia wypracowania typu maturalnego i testu kompetencji czytelniczych będzie napisanie innych prac z tego samego zakresu. Gdy uczeń nie stawi się w uzgodnionym terminie, aby napisać sprawdzian, wypracowanie otrzymuje ocenę niedostateczną. Uczeń powinien poprawić każdą ocenę niedostateczną, jaką uzyskał za rozliczenia wpisane do dziennika kolorem czerwonym w terminie ustalonym z nauczycielem. Ocenia śródroczna (i końcoworoczna) jest wynikiem pracy ucznia w ciągu całego semestru (i roku) kształcenia. Oceny te nie są średnimi arytmetycznymi ocen cząstkowych.

Wymagania edukacyjne
j. polski
klasa III

WIADOMOŚCI UMIEJĘTNOŚCI

Na ocenę dopuszczająca uczeń potrafi:

Wskazać ramy chronologiczne epok literackich przewidzianych w programie ki. III
- Wykazać się znajomością nazw i cechgatunków lit. objętych programem
- Wykazać się znajomością:
a)utworów literackich (lub ich fragmentów),wskazanych w kanonie literatury podstawowej, poznanych w tokuosobistej lektury i pracy na lekcjach;
b) kierunków rozwoju literatury polskiej w XX-leciu międzyw.;
c) etapów rozwoju literatury polskiej wpowiązaniu z ważnymi wydarzeniami historycznymi w latach: 1949, 1956,1968, 1970, 1980-1981, 1989
d) poszukiwań artystycznych w prozie, poezji i dramacie po 1939
e)dominacji literatury faktu
f) audiowizualnego charakteru literatury współczesnej
g) pokoleń literackich
h) pojęć: egzystencjalizm, behawioryzm,groteska, powieść paraboliczna postmodernizm, dramat awangardowy
- W zakresie kształcenia językowego:wyjaśnić pojęcia: tendencje rozwojowe współczesnej polszczyzny, rodzina języków, fleksja (język polski jako język fleksyjny), kultura języka, norma i błąd językowy
- Wyliczyć odmiany języka ogólnopolskiego
- Nazwać błąd stylistyczny
- Wyliczyć stylistyczne środki językowe
- Wygłosić z pamięci tekst poetycki i fragmenty prozy.
- Rozróżnić gatunki literac. XX-lecia międzywojennego i współczesne
- Wykazać się znajomością pokładów tradycji literackiej w kulturze współczesnej i rozumienia jej jako współczynnika dzisiejszej kultury
- Rozróżnić odmiany języka ogólnopolskiego: mówioną i pisaną, potoczną, standardową i oficjalną, regionalną, dialekty terytorialne
- Wyjaśnić pojęcie stylu funkcjonalnego i artystycznego
- Określić główne idee XX-lecia międzywojennego i literatury współczesnej
-Wskazywać cechy językowe i przejawy tendencji rozwojowych współczesnej polszczyzny w omawianych tekstach literackich i nieliterackich np. inwazja języka potocznego, kolokwializmy, wulgaryzmy, neologizmy, odkształcenia językowe, wieloznaczność słów, potok składniowy, „nowomowa", i in.- Zastosowanie wskazań teorii kultury języka do własnej praktyki językowej oraz do oceny czytanych tekstów literackich
- Układać dłuższe wypowiedzi na tematy objęte programem nauczania
- Wykazać się umiejętnością rozumienia tekstu czytanego
- Wykazać się umiejętnością napisania wypracowania, korzystając z tekstu źródłowego
- Posługiwać się słownikami języka Polskiego
- Wypowiadać się poprawnie w mowie i piśmie
- W zakresie kształcenia literackiego i kulturalnego czytać ze zrozumieniem ogólnego sensu o struktury artystycznej utworów literackich.

Na ocenę dostateczną uczeń potrafi to, co na ocenę dopuszczającą i ponadto:

-Wygłosić z pamięci 2-3 utwory poetyckie i Fragmenty prozy
- Wyjaśnić zjawiska stylizacji językowej w utworach z kanonu
- Wskazać w literaturze przykłady poznanych środków stylist.
- Rozpoznawać cytaty
- Wymienić przedstawicieli i gł. kierunków artystycznych w sztuce epok
- Wykazać się znajomością inspiracji ideowych i filozoficznych, zagrożeń cywilizacyjnych, mechanizmów zniewolenia stosowanych przez systemy totalitarne i działania obronne w kulturze polskiej
-Wykazać się znajomością najważniejszych dzieł literatury polskiej i powszechnej
- Streścić wybrane wątki z lektur podstawowych
- Wskazać przykłady grup literackich dwudziestolecia
- Rozumieć różne teksty w przekazach kultury masowej
- Rozumieć pisma użytkowe, instrukcje itp.
- Rozumieć funkcje środków językowych decydujących o indywidualnych cechach tekstu
- Rozpoznawać wielowarstwowość i heterogeniczność dziedzictwa kulturowego (style w sztuce), powiązania dzieł z kulturą narodową, europejską i światową
- Rozróżniać style funkcjonalne w tekstach
- Zaznaczyć zjawiska dialektyczne
- Wskazać cechy utworu z pogranicza literatury pięknej i dokumentu
- Scharakteryzować założenia filozofii egzystencjalnej
- Wyjaśnić pojęcia personalizmu i XX- wiecznego humanizmu
- Ukazać wartość jednostki, jej istnienia wobec losowości zdarzeń w poezji Wisławy Szymborskiej, określić cechy języka poetki
- Określać główne przesłanie utworu- Umieć przywołać pojęcie „powieść paraboliczna" z tradycji literackiej, przywołać i nazwać moralne przesłanie utworu
- Podać dramaty klas. I absurdu
- Określić nieludzkość świata w „Tangu"
- Opisać dzieje dramatu polskiego i odwołać się do dramatu europejskiego
- Rozróżniać typy form dokumentalnych: dziennik, wywiad, pamiętnik
- Scharakteryzować poezję M.Białoszewskiego, J. Twardowskiego i innychwybranych poetów
- Powtórzyć wiedzę o epokach lit. Od antyku po współczesność
- Z zakresu nauki o języku: omówić tendencje rozw. Języka z podaniem przykł
- Wyjaśnić podst. pojęcia z zakresu kultury języka
- Wskazać cechy typologiczne polszczyzny
- Powiązać fakty literackie z najważniejszymi wydarzeniami historycznymi i społecznymi
- Scharakteryzować literackie wzorceosobowe w literaturze z kanonu lektur
- Scharakteryzować dylematy moralnebohaterów prozy dwudziestolecia
- Czytać ze zrozumieniem ogólnegosensu i struktury artystycznej
- Opisać tragizm pokolenia Kolumbów
- Omówić cechy poezji K.K. Baczyńskiego
- Opisać wpływ przeżyć wojennych napsychikę człowieka
-Wskazać inne widzenie ofiary u G.Herlinga-Grudzinskiego na tle rzeczywistości obozowej
- Uporządkować wiedzę o różnych metodach pisarskiego podejścia do tematyki wojennej (rodzaje i gatunki literackie, język i styl utworu)
- Wskazać podstawowe przesłania poezji polskiej XX . podejmującej tematykę egzystencjalną i etyczną .
- Swobodnie odwoływać się do tematyki poznanych utworów lit., prądów artystycznych ifilozoficznych
- Rozpoznawać znaczenie metaforyczne motywów
- Rozpoznawać kategorie estetyczne (groteska), konwencje artystyczne i stylistyczne (np. surrealizm, socrealizm)
- Rozpoznawać formy gatunkowe
- Uzasadnić powstanie dramatu absurdu
- Ukazać cechy „Tanga" w porównaniu z XX-wiecznym dramatem polskim
- Wskazać rolę prozy dokumentalnej w życiu literatury XX w.
- Wskazać motywy heroiczne w poezji polskiej, topos żołnierza heroicznego i tragicznego, żywotność tradycji tyrtejsko -klasycznej i romantycznej
- Opisać katastrofizm „apokalipsy spełnionej"
- Wskazać ciągłość mitów narodowych
- Zdemaskować mechanizmy totalitarnych systemów zagłady w unicestwieniuczłowieczeństwa poprzez analizę języka poezji współczesnej, języka prozydokumentarnej
- Porównać polską prozę obozową z dokumentem rosyjskim
-Omówić czym był holocaust w aspekcie kulturowym i etycznym
- Omówić zagadnienie tolerancji i nietolerancji wobec wszelkiego rodzaju mniejszości
- Napisać esej, rozprawkę, tematycznie związaną z powieścią
- Określić stosunek do mitów narodowych polskości i Polaków

Na ocenę dobrą uczeń potrafi to, co na ocenę dostateczną i ponadto:

Porównać idee dwudziestolecia z cechamiformacji wcześniejszych i formacjiwspółczesnej
- Scharakteryzować utwory będące ilustracją współczesnych idei
- Scharakteryzować utwory dwudziestolecia w powiązaniu z klasyfikacją tematyczną, gatunkową, estetyczną, filozoficzną,Prześledzić ewolucję gatunku
- Scharakteryzować wybraną grupę literacką XX-lecia
- Porównać różne dziedziny sztuki: literatury, malarstwa, teatru, filmu
- Scharakteryzować cechy językowe utworów literackich
- W tekstach gwarowych rozpoznać i nazwać zjawiska dialektyczne
- Napisać szkolną recenzję, poprawną kompozycyjnie
- Omówić chronologię literatury współczesnej
- Analizować charakterystyczne dla epoki i autora teksty ze wskazaniem dominanty interpretacyjnej
- Określić rolę słów-kluczy w poezji K.K. Baczyńskiego
- Opisać cechy miniatury prozatorskiej
- Określić cechy zeseizowanej powieści,np. „Innego świata"- Określić źródła filozofii egzystencjalnej w przeszłości i w problematyce XX w.
- Ocenić twórczość W. Szymborskiej- Scharakteryzować styl „Dżumy"- Wskazać elementy tragikomedii i groteski w wybranej inscenizacji „Tanga"
- Podać własne przykłady tendencjirozwojowych języka polskiego i umieć je omówić
- Podać własne przykłady naruszenia normy językowej i podnoszenia kultury języka
- Rozwiązywać problemy postawione w toku pracy nad lekturą
- Oceniać bohaterów utworów literackich w kontekście epoki
- Gromadzić, podporządkować iwykorzystywać w wypowiedziach ustnych i pisemnych materiały z różnych źródeł o literaturze, teatrze i filmie czy innych sztuki
- Napisać szkolny esej lub esejkrytycznoliteracki
- Odwołać się do nurtu egzystencjalizmu i pojęcia personalizmu świeckiego
- Odczytać „Dżumę" w kontekście „Mitu Syzyfa"
- Napisać wywiad, esej o aktualności problemu żydowskiego
- Odwołać się do europejskiej tradycji rozwoju teatru absurdu (Beckett, Ionesco, Adamów, Genet)
- Porównać „Tango" z dramatemromantycznym i współczesnymdramatem europejskim
- Opisać dzieje dramatu europejskiego i polskiego z przywołaniem szerszego kontekstu literackiego
- Przywołać przykłady dziennikówznanych twórców polskich i europejskich spoza kanonu lektur
- Dokonywać syntezy na wysokim poziomie uogólnień
- Przytaczać szeroki kontekst dzieł literackich
- Pisać poprawne interpretacje utworów poetyckich z odwołaniem się do kontekstów filozoficznych, historycznoliterackich, biograficznych
- Cytować
- Rozpoznawać manipulację językową na podstawie środków masowego przekazu
- Porównać zgodnie z kryterium typologicznym polszczyznę i angielszczyznę
- Gromadzić bibliografię
- Analizować i porównywać zjawiska historycznoliterackie odzwierciedlone w poezji prozie i dramacie XX w.
- Opisać rolę poezji awangardowej w wyrażaniu tragicznych przeżyć bohatera
- Wskazać różnice między prozą T.Borowskiego a opowiadaniami Z. Nałkowskiej
- Porównać powieść G. HerlingaGrudzińskiego z opowiadaniami T. Borowskiego (metoda twórcza)
- Wskazać różnice w opisie rzeczywistości obozowej u Polaków i Rosjan- Odnieść prozę H. Krall do innych przykładów prozy dokumentalnej
- Odwołać się do kontekstu filozoficznego literatury dawnych epok i współczesnej
- Przywołać dzieje Wielkiej Emigracji czasów Mickiewicza i powojennej i powojennej z czasów Herlinga-Grudzińskiego i Giedroycia

Na ocenę bardzo dobrą uczeń potrafi to, co na ocenę dobrą i ponadto:

- Sporządzać własny zbiór fiszek
- Wskazać związki omawianych epok kulturą powszechną w lekturach z kanonu podstawowego oraz poznanych w toku własnej, samodzielnej pracy
- Ustalać konteksty filozoficzne i estetyczne oraz społeczno-polityczne i zastosować je w interpretacji utworu
- Analizować, syntetyzować i oceniać zjawiska literackie i kulturowe, poznane w toku pracy w szkole, oceniać i wartościować poznane dzieła, uzasadniać swój sąd
- Gromadzić, porządkować i wykorzystywaćmateriały z naukowych źródeł
- Sporządzić bibliografię na zadany temat
- Analizować teksty literackie i nieliterackie ze wskazaniem funkcji wykrytych środków stylistycznych
- Analizować teksty dialektyczne
- Interpretować różne teksty kultury
- Napisać dojrzałą recenzję przedstawieniateatralnego lub filmu
- Układać teksty własne w określonym stylu zwykorzystaniem różnych środków stylistycznych
- Parafrazować tekst własny za pomocą doboruróżnych środków językowych
- Dostrzegać i wyjaśniać wielostronne związkirodzajów literackich, gatunków, środkówstylistycznych z epoką historyczną iindywidualnością twórcy
- Samodzielnie formułować sądy i oceny- Biegle posługiwać się różnymi formami wypowiedzi